Fotografen zijn bijzondere mensen, al was het maar omdat ze in deze hectische tijden kalmte en geduld aan de dag leggen alvorens ze een resultaat kunnen voorleggen. De Mens die ik ben is het resultaat van 5 jaar geduldig wachten op het goede ogenblik, maar ook van nederig het vertrouwen winnen van mensen die aan de rand van onze samenleving leven. Want dat is het eerste wat me trof toen ik de beelden van Stef Renodeyn bekeek: dat hij de instemming wist te verkrijgen van mensen die vaak liever niet in beeld komen, uit schaamte of uit wantrouwen. Hij maakt zichtbaar wat vaak verstopt blijft voor onze ogen: de armoede, de troosteloosheid van vele verschoppelingen in de stad, maar ook hun vraag om begrip en respect. Hij bezondigt zich hierbij niet aan voyeurisme. Uit de blikken van de zwervers, bedelaars en thuislozen spreekt instemming met dit project en vertrouwen in de fotograaf. Dat maakt de foto’s niet alleen sociologisch interessant, maar ook mooi.

De kunstenaar heeft ervoor gekozen om diegenen die aan de rand staan in het centrum van zijn artistieke aandacht te brengen. Het is zijn bijdrage om de arme, zwakke en uitgestoten mens in het centrum van onze collectieve aandacht te plaatsen, in een samenleving die er alles voor doet om deze mensen buiten het gezichtsveld te houden. In een rijke samenleving als de onze leven de armen vaak in de plooien van de stad, of verborgen in hangars, kraakpanden of parken. Je moet naar hen op zoek gaan om hen te zien. Net dit vind ik een van de grootste contradicties van onze tijd: dat we tolerant zijn en de meest verscheiden vormen van diversiteit aanvaarden, behalve die van de armen. Bedelaars, zigeuners, daklozen: zij mogen niet afwijken van de ‘norm’. Ik zie in het werk dan ook een aanklacht tegen de verharding en verruwing van onze samenleving die het moeilijke bestaan van vele thuislozen nog eenzamer en killer maken.

Iemand in het gelaat kijken is een eerste stap van menselijkheid tonen. “Wend je gezicht niet af van de bedelaar,” zegt de oude Bijbelse wijsheid. De joodse filosoof Emmanuel Levinas fundeerde zijn ethiek op het “appel dat uitgaat van het gelaat”. Er zit iets diep menselijks in het durven de ander in zijn gelaat zien: je bekijkt de mens niet van op een afstand, of niet enigszins laf van achteren. Stef Renodeyn heeft de moed om deze gebroken mensen recht in het gelaat te zien: sommigen zoals Albert zijn zichtbaar verwond door het leven, maar zijn blik verraadt ook dat hij ooit een ander bestaan heeft gekend. Ook de gebroken blik van een verwond gelaat kan tederheid oproepen: solidariteit begint met de ander in het gelaat te durven zien.

De kunstenaar treedt met dit werk binnen in de geest van meeleven en vriendschap en van bruggen bouwen tussen mensen van verschillende werelden die alle projecten van Sant’Egidio typeren. Er zijn vele manieren om te vechten tegen armoede en uitsluiting: het creëren van structuren die minderen uitsluiten genereren voor het beleid, de persoonlijke bijdrage van vele burgers en organisaties tot meer medemenselijkheid en solidariteit, het wetenschappelijk in kaart brengen van sociaal zwakke groepen, of zoals Stef Renodeyn doet met dit werk, de broze en zwakke kant van het leven tot kunst verheffen.

Dat maakt hem niet alleen tot een kunstenaar in de fotografie, maar ook in de menselijkheid. “Schoonheid kan de wereld redden, ” zegt de Byzantijnse traditie die spiritueel sterk onderbouwd is. Het zoeken naar schoonheid is allicht de leidraad van elke authentieke kunstenaar. Maar een schoonheid die redt, betekent een schoonheid die niet los van het leven staat, maar die juist leven schenkt waar het verloren of nutteloos leek. Tederheid en gevoelens van medemenselijkheid oproepen met foto’s van verwonde levens, is dat geen spirituele vorm van schoonheid? Van een schoonheid die verder kijkt dat het materiële, dan het uiterlijke en het louter esthetische? Van een schoonheid die achter ieder gelaat een menselijk verhaal met universele verlangens naar begrip, respect, vriendschap en nabijheid laat vermoeden? Hierin ligt de kracht en de originaliteit van Stef Renodeyns werk: dat het schoonheid verzoent met menselijkheid, waar deze beide dimensies van het leven vaak een al te gescheiden bestaan zijn gaan leiden.

Hilde Kieboom
Voorzitter Sint-Egidiusgemeenschap